Trước hết, cần phải khẳng định rõ:
Đã tham gia giao thông bằng xe mô tô, xe gắn máy thì “cả người điều khiển và người được chở” đều phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách. Đây vừa là yêu cầu bắt buộc của pháp luật, vừa là biện pháp bảo vệ trực tiếp tính mạng và sức khỏe của chính người tham gia giao thông. Chỉ khi đặt vấn đề trong tình huống giả định “chỉ có một mũ bảo hiểm” thì mới phân tích theo hướng so sánh mức phạt thấp hơn; hoàn toàn không phải để khuyến khích vi phạm.
“Đa phần chúng ta lầm tưởng: Cứ lỗi không đội mũ bảo hiểm thì ai vi phạm cũng bị phạt như nhau. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, chế tài xử lý đối với người cầm lái và người ngồi sau lại có sự phân định rạch ròi. Đừng để tâm lý đánh đồng này khiến bạn bỡ ngỡ khi cầm trên tay quyết định xử phạt.”
Trả lời ngắn gọn:
Trong trường hợp thông thường, nếu chỉ xét riêng về “tiền phạt hành chính” theo quy định hiện hành, để người ngồi sau đội mũ bảo hiểm thì tổng mức phạt sẽ thấp hơn. Lý do là: khi đó thường chỉ phát sinh lỗi của người điều khiển xe không đội mũ bảo hiểm; còn nếu để người lái đội mũ nhưng người ngồi sau không đội, thì có thể phát sinh đồng thời lỗi của người điều khiển vì chở người ngồi sau không đội mũ và lỗi của chính người ngồi sau vì không đội mũ bảo hiểm.
Căn cứ pháp lý đang có hiệu lực:
– Khoản 2 Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024: người lái xe, người được chở trên xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách.
– Điểm h khoản 2 Điều 7 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP: phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người điều khiển xe không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ nhưng không cài quai đúng quy cách khi tham gia giao thông trên đường bộ.
– Điểm i khoản 2 Điều 7 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP: phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người điều khiển xe chở người ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ nhưng không cài quai đúng quy cách; trừ trường hợp chở người bệnh đi cấp cứu, trẻ em dưới 06 tuổi, áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật.
– Khoản 5 Điều 12 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP: phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng đối với người được chở trên xe mô tô, xe gắn máy không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ nhưng không cài quai đúng quy cách khi tham gia giao thông trên đường bộ.
(*) Nghị định số 168/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/01/2025.
Phân tích theo từng tình huống.
Tình huống 1:
Người cầm lái không đội mũ bảo hiểm, người ngồi sau có đội mũ bảo hiểm. Trong trường hợp này, về nguyên tắc thông thường chỉ phát sinh lỗi của người điều khiển xe theo điểm h khoản 2 Điều 7 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, với mức phạt từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng. Người ngồi sau không bị xử phạt về lỗi không đội mũ (vì thực tế đã có đội mũ).
Tình huống 2:
Người cầm lái có đội mũ bảo hiểm, người ngồi sau không đội mũ bảo hiểm. Khi đó, người điều khiển xe bị xử phạt theo điểm i khoản 2 Điều 7 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP vì chở người ngồi sau không đội mũ, mức phạt từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng. Đồng thời, chính người ngồi sau còn bị xử phạt riêng theo khoản 5 Điều 12 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, cũng từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng.
So sánh hai tình huống trên cho thấy:
Nếu chỉ đặt vấn đề ở góc độ “tổng mức tiền phạt phải nộp” trong trường hợp thông thường, thì để người ngồi sau đội mũ bảo hiểm sẽ ít hơn, vì thường chỉ còn 01 chủ thể bị xử phạt. Ngược lại, nếu để người lái đội còn người ngồi sau không đội, thì rất dễ phát sinh 02 khoản phạt độc lập đối với 02 người.
Lưu ý thêm để hiểu rõ quy định:
– Phân tích trên chỉ đúng trong trường hợp thông thường, tức người ngồi sau không thuộc diện ngoại lệ được nêu tại điểm i khoản 2 Điều 7 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP.
– Cafe Luật chỉ trả lời theo quy định hiện hành đúng với nội dung câu hỏi “để ai đội mũ thì tiền phạt sẽ thấp hơn”, chứ không khuyến khích hay ủng hộ việc vi phạm. Về mặt an toàn và đúng luật, cả hai người đi trên xe đều phải đội mũ bảo hiểm và cài quai đúng quy cách.
– Trong thực tế xử phạt, cơ quan có thẩm quyền còn căn cứ vào tình huống cụ thể, độ tuổi người ngồi sau, tình trạng đội mũ nhưng không cài quai, cùng các yếu tố thực tế khác tại thời điểm kiểm tra.
Kết luận ngắn gọn:
Nếu chỉ có 01 mũ bảo hiểm và chỉ xét riêng về “mức tiền phạt hành chính” theo quy định đang có hiệu lực, thì để người ngồi sau đội mũ bảo hiểm thường sẽ làm tổng mức phạt thấp hơn.
Dù vậy, cách ứng xử đúng luật và đúng với yêu cầu an toàn giao thông vẫn phải là: không tham gia giao thông khi thiếu mũ bảo hiểm cho một trong hai người.
Lời khuyên: Hãy luôn chuẩn bị đầy đủ 02 mũ bảo hiểm đúng quy chuẩn cho cả 02 người, nếu rơi vào tình huống trên thì cố gắng đi mượn hoặc mua thêm 01 mũ bảo hiểm và sử dụng đúng quy cách với cả người ngồi sau.
(*) Đối với mọi vướng mắc hoặc tình huống pháp lý phát sinh có liên quan đến quy định của pháp luật Việt Nam, vui lòng để lại nội dung hoặc liên hệ trực tiếp qua số điện thoại: 0913.094 338. Cafe Luật sẽ tiếp nhận và phản hồi phương án tối ưu trong thời gian sớm nhất.